Innowacje Pedagogiczne

Żyjąc w XXI wieku jesteśmy świadkami wielu radykalnych zmian zachodzących niemal w każdej dziedzinie życia. Dla nas, nauczycieli, szczególne istotne są przeobrażenia dokonujące się we szystkich sferach związanych z nauczaniem i wychowaniem. Coraz większe zainteresowanie budzą zagadnienia dotyczące twórczości i możliwości intelektualnych człowieka. W związku z tym przed współczesną szkołą stoją nowe, bardziej skomplikowane zadania. Zmieniają się programy nauczania, które zarówno wśród nauczycieli, jak i rodziców wywoływały zawsze i w dalszym ciągu wywołują wiele dyskusji. Zmieniają się treści i cele kształcenia, a dotychczasowe metody pracy z dziećmi nie zawsze dają zadowalające efekty. Już nie wystarcza wyposażyć ucznia w odpowiedni zasób wiedzy z różnych dziedzin życia, nie wystarcza bezmyślne przepisywanie ćwiczeń, czytanie tekstów oderwanych od otaczającej rzeczywistości czy zapamiętywanie zawiłych reguł i skomplikowanych twierdzeń. Nie rozwija to twórczej inwencji dziecka, wprost przeciwnie, ogranicza ją. Na współczesnej szkole spoczywa więc obowiązek podejmowania wciąż nowych przedsięwzięć, mogących sprostać nie tylko aktualnym społecznym oczekiwaniom, ale i zainteresowaniom dziecka. Sprostać temu zapewne może wprowadzenie niekonwencjonalnych form i metod pracy, zezwolenie dzieciom na pewną swobodę działania, dokonywanie wyborów. Od szkoły wymaga się, by pamiętała o stwarzaniu swoim wychowankom klimatu bezpieczeństwa i poczucia godności, możliwości wszechstronnego i optymalnego rozwoju wszystkich dyspozycji poznawczych, w tym głównie zdolności twórczego myślenia.

Przemiany dokonujące się w polskiej oświacie stawiają nauczycieli wobec konieczności weryfikacji dotychczasowych sposobów nauczania i poszukiwania nowych, niekonwencjonalnych metod. Kształcenie nauczycieli zawsze było procesem ciągłym, gdyż niezbędne stawało się systematyczne uzupełnianie wiedzy i umiejętności pod kątem stale zmieniających się potrzeb. Należy zauważyć, iż wiedza i umiejętności zdobyte w czasie studiów stają się dla nauczyciela jedynie punktem wyjścia dla jego zmagań z pracą i wstępem do szeroko pojętego samokształcenia. Różne są drogi dochodzenia do własnych koncepcji innowacyjnych. Jednak nawet wtedy, kiedy nauczyciel stworzy swój model pracy, nie zawsze wprowadza go w życie.

Innowacja pedagogiczna w potocznym rozumieniu jest określana jako ,,ulepszanie”, ,,wprowadzanie nowych rozwiązań”, ,,modernizacja” , ,,pozytywna zmiana” itp. Każdy z tych terminów zawiera część prawdy o istocie tego pojęcia. Otwiera zbiór cech, które przypisujemy innowacjom.

Specyfikę innowacji pedagogicznej zdefiniował W. Okoń: ,,Innowacją pedagogiczną jest zmiana struktury systemu szkolnego (dydaktycznego, wychowawczego) jako całości lub struktury ważnych jego składników – w celu wprowadzenia ulepszeń o charakterze wymiernym. Składniki te obejmują m.in.: nauczycieli, uczniów, programy i podręczniki, wyposażenie zakładów wychowawczych, środki masowego przekazu i środowisko wychowawcze. Wyrażenie ,,zmiana struktury” oznacza, że w innowacji pedagogicznej chodzi bardziej o zmiany wzajemnych związków między składnikami systemu szkolnego (lub między elementami jakiegoś składnika) niż o zmianę samych składników.

Sens pedagogiczny innowacji wyznacza nie tyle obszar nią objęty, lecz jej użyteczność z punktu widzenia dziecka. Celowość wprowadzania innowacji jest tym wyższa, im więcej korzyści wyniesie z niej dziecko. Innowacja, która nie przynosi pozytywnych zmian, jest tym samym niepotrzebna.

Innowacje pedagogiczne to:

  • nowatorskie rozwiązania programowe, organizacyjne lub metodyczne mające na celu poprawę jakości pracy szkoły/placówki,
  • działania odmienne od powszechnie obowiązujących,
  • zmiany w zakresie tradycyjnego podejścia do procesu edukacji,
  • twórcze udoskonalanie sposobów spełniania roli, do której szkoła/placówka została powołana.

Prawidłowo opracowana innowacja pedagogiczna jest rozwiązaniem:

  • systemowym,
  • ukierunkowanym na konkretny cel,
  • właściwie zorganizowanym,
  • podlegającym systematycznej ewaluacji.

Należy jednak pamiętać, że:

  • nie wszystkie zmiany zmierzające do podnoszenia jakości pracy szkoły są innowacyjne,
  • rozszerzenie programu nauczania o charakterze faktograficznym nie jest innowacją pedagogiczną,
  • nauczyciel ma prawo opracować własny program nauczania – samodzielnie lub z wykorzystaniem programów wpisanych do wykazów MEN,
  • własne programy nauczania podlegają procedurze wdrożenia.

Wdrożone innowacje pedagogiczne nie mogą powodować:

  • naruszenia zasady powszechności dostępu uczniów do nauki,
  • profilowania klas w szkołach podstawowych i gimnazjach,
  • przekroczenia limitu tygodniowego wymiaru godzin obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych.

Źródła inspiracji innowacyjnej mogą być następujące:

  • niezadowolenie z rezultatów własnej pracy,
  • niedogodności wynikające z funkcjonowania szkoły/placówki oświatowej,
  • narastanie niepokojących zjawisk w pracy szkoły / placówki oświatowej,
  • oczekiwania odbiorców usług edukacyjnych i chęć sprostania im,
  • aspiracje zawodowe, dążenie do „mistrzostwa”,
  • chęć nadążania za zmianami zachodzącymi w otoczeniu.

Ze względu na stopień kreatywności możemy podzielić innowacje na:

  • nowatorskie – przynoszące radykalną zmianę (im wyższy stopień nowości, tym bardziej powinny być poparte wiedzą teoretyczną,
  • doskonalące – wzbogacające praktykę pedagogiczną o nowe elementy w odniesieniu do systemu bądź jego elementów.

Możemy podzielić innowacje także ze względu na autorstwo:

  • adoptowane – przeniesienie na grunt praktyki szkolnej bądź placówki oświatowej rozwiązań zastosowanych przez innych, które są adekwatne do naszych potrzeb,
  • adaptowane – wykorzystanie doświadczeń innych osób (instytucji) i zastosowanie ich w praktyce szkolnej po uprzednim przetworzeniu stosownie do własnych potrzeb i możliwości.